Een van de grote paradoxen van toezicht is dat degenen die verantwoordelijk zijn voor het beoordelen van organisaties vaak het verst van de dagelijkse praktijk afstaan. Commissarissen en toezichthouders moeten zich een oordeel vormen over cultuur, leiderschap, prestaties en risico’s. Maar hoe weet je eigenlijk wat er werkelijk speelt wanneer je slechts beperkt aanwezig bent?
In dit fragment uit De Strategie van de Kreeft legt Marilieke Engbers een ongemakkelijke spanning bloot die in veel organisaties nauwelijks wordt besproken. Iedereen verwacht dat toezichthouders zicht hebben op de organisatie. Tegelijkertijd zijn de omstandigheden waarin zij hun rol vervullen vaak niet ingericht om dat zicht daadwerkelijk te verkrijgen.
De illusie dat je een organisatie kunt begrijpen vanaf afstand
Veel toezichthouders vervullen hun rol parttime. Ze spreken bestuurders, lezen rapportages, bezoeken vergaderingen en krijgen periodiek updates over de stand van zaken. Op papier lijkt dat voldoende om toezicht te houden.
De vraag is echter of die informatie voldoende is om werkelijk te begrijpen wat er onder de oppervlakte gebeurt. Cultuurproblemen, spanningen tussen afdelingen, angst om fouten te melden of het langzaam verdwijnen van eigenaarschap laten zich zelden vangen in dashboards en bestuursrapportages.
Juist de meest bepalende ontwikkelingen binnen organisaties zijn vaak lastig meetbaar. Ze spelen zich af in informele gesprekken, in gedragspatronen en in signalen die pas zichtbaar worden wanneer je langere tijd onderdeel bent van de context.
Bekijk hier het fragment uit de gehele podcast met Marilieke Engbers:
Zodra toezicht dichterbij komt, verandert de werkelijkheid
De voor de hand liggende oplossing lijkt simpel. Ga als toezichthouder vaker de organisatie in. Spreek medewerkers. Bezoek locaties. Kijk zelf rond.
Maar precies daar ontstaat een nieuw dilemma.
Want zodra een commissaris of toezichthouder zichtbaar aanwezig is, verandert het gedrag van mensen. Medewerkers worden voorzichtiger. Managers gaan uitleggen. Signalen worden gefilterd. De waarnemer beïnvloedt de werkelijkheid die hij probeert waar te nemen.
Dat maakt toezicht tot een veel complexere opgave dan vaak wordt gedacht. Het gaat niet alleen over kijken, maar vooral over begrijpen hoe je kijkt. Niet alleen over informatie verzamelen, maar ook over het herkennen van de vertekeningen die automatisch ontstaan zodra macht en hiërarchie een rol spelen.
Goed toezicht vraagt meer teamwerk dan controle
Misschien is dat wel de belangrijkste observatie van Marilieke Engbers. Goed toezicht ontstaat niet doordat één commissaris de waarheid ontdekt. Het ontstaat wanneer bestuurders en toezichthouders samen onderzoeken wat zij mogelijk over het hoofd zien.
Dat vraagt een vorm van samenwerking die verder gaat dan formele rollen en verantwoordingsmechanismen. Het vraagt nieuwsgierigheid, reflectie en de bereidheid om elkaar kritisch te bevragen op aannames en observaties.
Juist daar wringt het vaak. Veel toezichthoudende teams functioneren als een verzameling individuen met een formele verantwoordelijkheid, maar veel minder als een gezamenlijk onderzoeksteam dat probeert te begrijpen wat er werkelijk speelt.
En misschien ligt daar wel een van de grootste uitdagingen van modern toezicht: niet meer controle organiseren, maar betere gesprekken voeren over wat niemand volledig kan zien.
Misschien begint beter leiderschap daarom niet bij de leider zelf, maar bij onze bereidheid om twijfel niet langer als zwakte te zien.
Verder lezen over leiderschap en teamontwikkeling
Leiderschap en teamontwikkeling
Dit podcast fragment maakt deel uit van een bredere verkenning van waarom leiderschap en teams het verschil maken bij verandering. Ontdek meer over leiderschap, vertrouwen, samenwerking en impact.
Verken de volledige route naar impact →
Leiderschap
Vertrouwen
Samenwerking
ImpactOp zoek naar meer inspiratie over leiderschap bij verandering?
Spreker verander-management
Voor organisaties die verandering niet alleen willen begrijpen, maar ook echt in beweging willen brengen.
→
Keynote innovatie en groei
Over innovatie, ondernemerschap en het durven vernieuwen terwijl de dagelijkse operatie doorgaat.
→
Workshop verander-management
Praktische sessies waarin teams leren omgaan met ongemak, weerstand en verandering.
→