Samenwerking kan al ontsporen voordat iemand een inhoudelijk besluit heeft genomen. Niet door een conflict over geld, planning of kwaliteit, maar door de woorden waarmee betrokkenen zichzelf en elkaar positioneren. Wie spreekt over ‘de opdrachtgever’, ‘de opdrachtnemer’ en ‘de andere kant van de tafel’ beschrijft meer dan een formele rolverdeling. In die taal ontstaat een beeld van twee partijen met ieder een eigen positie.
Monica Melis, directeur van Dura Vermeer Infra Milieu, wijst op deze onderschatte werking van taal. Opdrachtgever en opdrachtnemer zitten volgens haar niet aan verschillende kanten van de tafel; zij kijken naar dezelfde tafel en staan voor een gezamenlijke opgave. Achter dat kleine taalverschil gaat een fundamenteel andere opvatting over samenwerking schuil.
Taal geeft niet alleen weer hoe mensen de werkelijkheid zien. Woorden sturen ook welke werkelijkheid vervolgens ontstaat. Zodra partijen elkaar als tegenover elkaar geplaatst benoemen, verandert een formele rolverdeling ongemerkt in een sociale scheidslijn.
De andere kant van de tafel bestaat alleen in taal
De uitdrukking ‘de andere kant van de tafel’ bevat een beeld van afstand en tegenstelling. Aan deze kant zitten wij, aan de overkant zitten zij. Van daaruit wordt het logisch om informatie zorgvuldig te doseren, de eigen positie te bewaken en het gedrag van de ander met enige argwaan te interpreteren.
Die dynamiek hoeft niet voort te komen uit kwade bedoelingen. Mensen nemen hun rol serieus en beschermen de belangen waarvoor zij verantwoordelijk zijn. De opdrachtgever bewaakt bijvoorbeeld budget en resultaat; de opdrachtnemer let op uitvoerbaarheid, risico’s en continuïteit. Het probleem ontstaat wanneer de rol zo dominant wordt dat de gezamenlijke opgave naar de achtergrond verdwijnt.
Gelijkwaardigheid betekent niet dat verantwoordelijkheden en bevoegdheden gelijk zijn. Het betekent dat beide perspectieven nodig zijn om de opgave te begrijpen. Wie de ander uitsluitend benadert als leverancier of contractpartij, benut slechts een deel van diens kennis en ervaring. De taal van samenwerking moet daarom ruimte laten voor verschil zonder direct tegenstelling te produceren.
Bekijk hier het fragment uit de volledige podcast met Monica Melis van Dura Vermeer Infra:
Verschillende definities, één schijnbare afspraak
Een tweede probleem ontstaat wanneer mensen dezelfde woorden gebruiken, maar daar iets anders onder verstaan. Monica Melis noemt omgevingsmanagement als voorbeeld. Vraag twintig professionals wat dat begrip betekent en er volgen waarschijnlijk twintig verschillende omschrijvingen. Toch wordt tijdens projecten vaak gedaan alsof het woord voldoende duidelijkheid biedt.
Zo ontstaat schijnbare overeenstemming. Iedereen knikt bij termen als samenwerking, eigenaarschap, participatie, kwaliteit of omgevingsmanagement. De begrippen klinken bekend en roepen daardoor weinig vragen op. Onder de oppervlakte kunnen de beelden sterk uiteenlopen. Voor de één betekent participatie dat belanghebbenden tijdig worden geïnformeerd; voor de ander dat zij daadwerkelijk invloed hebben op keuzes.
De frictie wordt zichtbaar wanneer mensen vanuit hun eigen definitie gaan handelen. Dan lijkt het alsof afspraken niet worden nagekomen, terwijl er feitelijk nooit een gedeelde afspraak heeft bestaan. Er was alleen overeenstemming over het gebruikte woord; de betekenis ervan is niet gezamenlijk onderzocht.
Abstracte begrippen maken gesprekken efficiënt, maar verbergen ook verschillen. Hoe vanzelfsprekender een term klinkt, hoe kleiner de neiging om door te vragen. De woorden waarover iedereen het snel eens lijkt te zijn, verdienen daardoor vaak de meeste aandacht.
Vertragen voordat de inhoud begint
De neiging om direct aan de slag te gaan is in projectorganisaties sterk ontwikkeld. Professionals horen een vraag, vertalen die naar hun expertise en beginnen met oplossen. Die daadkracht is waardevol zolang het vraagstuk helder is. Wanneer verschillende interpretaties onder hetzelfde begrip schuilgaan, versnelt die daadkracht vooral de beweging in uiteenlopende richtingen.
Doorvragen is dan geen vertraging van het werk, maar een investering in gezamenlijke betekenis. Wat bedoel je precies met deze opdracht? Welk resultaat wil je ermee bereiken? Wat moet voor de omgeving merkbaar anders zijn? Zulke vragen verplaatsen het gesprek van woorden naar beelden, belangen en verwachtingen.
Daarvoor is een andere vorm van luisteren nodig. Vaak luisteren mensen om de vraag snel te kunnen beantwoorden. Ze herkennen een begrip, koppelen daar een vertrouwde oplossing aan en duiken de inhoud in. Werkelijk samenwerken vraagt dat professionals eerst onderzoeken of hun interpretatie overeenkomt met wat de ander bedoelt.
Een gedeeld beeld betekent niet dat iedere onzekerheid of belangentegenstelling verdwijnt. Partijen weten wel waar hun interpretaties uiteenlopen en kunnen daar expliciete afspraken over maken. Dat geeft vertrouwen een concretere basis dan de algemene belofte dat iedereen goed zal samenwerken.
Taal is geen zachte randvoorwaarde naast het echte werk. In taal wordt bepaald wie tegenover wie staat, wat partijen denken te hebben afgesproken en welke oplossing zij vervolgens nastreven. Wie te snel van het woord naar de uitvoering springt, ontdekt betekenisverschillen pas wanneer ze kostbaar zijn geworden. Goede samenwerking begint bij het gezamenlijke werk om dezelfde woorden werkelijk hetzelfde te laten betekenen.
Verder lezen over leiderschap en teamontwikkeling
Leiderschap en teamontwikkeling
Deze podcast maakt deel uit van een bredere verkenning van waarom leiderschap en teams het verschil maken bij verandering. Ontdek meer over leiderschap, vertrouwen, samenwerking en impact.
Verken de volledige route naar impact →
Leiderschap
Vertrouwen
Samenwerking
ImpactOp zoek naar meer inspiratie over veranderen in organisaties?
Spreker verander-management
Voor organisaties die verandering niet alleen willen begrijpen, maar ook echt in beweging willen brengen.
→
Keynote innovatie en groei
Over innovatie, ondernemerschap en het durven vernieuwen terwijl de dagelijkse operatie doorgaat.
→
Workshop verander-management
Praktische sessies waarin teams leren omgaan met ongemak, weerstand en verandering.
→Meer perspectieven op leiderschap en samenwerken:
